Doğal Değil, Doğallaştırılmış

Bir işçi iskelede düşüp ölür, ertesi gün haber “iş kazası” diye geçilir. Asgari ücret açlık sınırının altında ya da hemen üstünde belirlenir, buna “ekonomik denge” denir. Bir kadın katledilir, fail hakkında “tahrik”, “iyi hal” konuşulur. Bir çocuk istismar edilir, dosya yıllarca sürüncemede kalır. Hayvanlar, ormanlar, nehirler “kaynak” diye tüketilir. Kimlikler ise kimi zaman pazarlanan, kimi zaman kışkırtılan birer mitosa dönüştürülür.
Bunların hiçbiri doğa yasası değil. Deprem gibi, kar yağışı gibi olmuyor; bir düzenin tercihleriyle oluyor. Mesele tam da burada: Sistemin en büyük başarısı, kendi ürettiği şiddeti “Böyle gelmiş böyle gider.” diyerek doğal göstermesidir.
Olağanlaşmanın mekanizması
Önce şiddet sıklaşır, sonra haber olmaktan çıkar, sonra istatistiğe dönüşür. İnsan ölümü “vaka”, yoksulluk “oran”, sömürü “esneklik” adını alır. Dil yumuşatır, rakamlar soğutur, alışkanlık uyuşturur. Bir şeyin yeterince tekrar etmesi, onu meşru kılmaz ama kılıyormuş gibi hissettirir. Asıl iş de o hissi üretmektir.

Bilimin Kılıfı
Daha tehlikelisi şu: Bu doğallaştırma artık sadece medyada ve siyasette kalmıyor, bilgi üretiminin içine sızıyor. Toplumsal olguları tarihsel ve siyasal bağlamından koparıp “insan doğası”, “piyasa gerçeği”, “kaçınılmaz süreç” gibi kavramlarla açıklayan her yaklaşım, aynı kapıya çıkıyor. Bugün “sosyal olgu” olarak ele alınan ölümler, açlık ve şiddet, yarın ders kitaplarında doğa olayı gibi, tarafsız ve bilimsel bir dille anlatılacak olabilir. Kapitalist sosyoloji tam bunu hedefler: Sömürüyü açıklamak değil, olağan göstermek. Sorumluyu görünmez kılan bilim; bilim değil, sistemin temize çıkma uğraşıdır. Neden?

Çünkü hepsinin faili var:
• İşçi ölümlerinin faili; kârı her şeyin önüne koyan, denetimi görmezden gelen, taşeronu ve sendikasızlığı teşvik eden düzendir.
• Açlık sınırının altındaki ücretin faili, emeğin değerini piyasa pazarlığına terk eden devlettir.
• Kadın cinayetlerinin faili; erkek şiddetini hoşgören, cezasızlığı üreten, kadını korumayan kurumlardır.
• Çocuk istismarının faili; çocuğu korumak yerine aileyi, cemaati, kurumu korumayı seçen sessizlik düzenidir.
• Hayvanların ve doğanın yok edilmesinin faili, her şeyi rant ve büyüme hanesine yazan sermaye düzenidir.
• Kimliklerin mitoslaştırılmasının faili, bölünmüş toplumu yönetmenin daha kolay olduğunu bilenlerdir.

Ne yapmalı?
Önce adını doğru koymak: “kaza” değil cinayet, “ekonomik zorunluluk” değil tercih, “özel mesele” değil toplumsal suç. Sonra hatırlamak: Bu düzen değişmez değil çünkü bir zamanlar olmayan şeyler, insanların örgütlü mücadelesiyle var oldu; sekiz saatlik işgünü de oy hakkı da çocuk işçiliğinin yasaklanması da öyle. Doğal olan hiçbir şey mücadele gerektirmez; bunca şeyin mücadele gerektirmesi, onların doğal olmadığının en açık kanıtıdır.
Olağanlaşan hiçbir şey olağan değildir. Alışmamak, ilk direniştir.

Timurhan Yalçın