Kamusal Eğitimin İçindeki Piyasa: Öğrenci Avcılığı, Çıkar Ağları ve Kamu Gücünün İstismarı

Eğitimin piyasalaşması denildiğinde çoğumuzun aklına özel okullar, dershaneler, kurs merkezleri, yükselen eğitim ücretleri ve velilerin omuzlarına yüklenen ekonomik yük gelir. Oysa meselenin çok daha derin, çok daha az konuşulan bir boyutu var: Kamusal eğitim sisteminin içinde görev yapan bazı kişilerin, kamunun kendilerine verdiği yetkiyi özel kazanca dönüştürmesi…

Sorun yalnızca eğitimin ticari bir alana dönüşmesi değildir. Asıl sorun, kamusal görev ile özel çıkar arasındaki sınırların ortadan kalkmasıdır. Bir devlet öğretmeninin ya da okul yöneticisinin, görevinden ve konumundan kaynaklanan ilişkileri kullanarak öğrencileri belirli kurs merkezlerine yönlendirdiği, bu yönlendirmeler karşılığında komisyon aldığı veya sahibi olduğu özel öğretim kurumuna öğrenci kazandırdığı iddialarını düşünelim. Burada artık yalnızca eğitim hizmetinin ticarileşmesinden, kamusal eğitimin bitmesinden söz etmiyoruz. Kamu gücünün, öğrencinin geleceğinin ve velinin güveninin özel kazanç için kullanılması ihtimalini tartışıyoruz.

Öğrenci, müşteri; öğretmen, aracılık yapan kişi; eğitim kurumu ise kâr merkezine dönüşüyorsa ortada yalnızca bir eğitim sorunu yoktur. Bir kamu etiği sorunu da vardır.

Öğrencinin geleceği üzerinden kurulan ekonomi

Bugün milyonlarca aile, çocuklarının iyi bir eğitim alabilmesi için büyük bir ekonomik mücadele veriyor. Devlet okullarındaki eğitimin yetersiz kaldığına inanan(inandırılan) veya sınav sisteminin baskısı altında kalan veliler, çocuklarının geleceğini güvence altına almak umuduyla özel derslere ve kurs merkezlerine yöneliyor. Bu koşullar, eğitim piyasası için devasa bir ekonomik alan yaratıyor. Ancak bu alanın büyüklüğü kadar, nasıl büyüdüğü de önemlidir. Devlet okulunda görev yapan bir öğretmenin öğrencisini belirli bir kurs merkezine yönlendirmesi, tek başına her durumda kötü niyetin veya hukuka aykırılığın kanıtı sayılamaz. Fakat bu yönlendirme maddi bir çıkar ilişkisine dayanıyorsa, öğretmenin kamusal konumunu kullanarak kendi kurumuna öğrenci kazandırması söz konusuysa ya da öğrenci ve veli üzerinde baskı oluşturuluyorsa, mesele çok daha ciddi bir hâl alır.

Çünkü kamu görevi kişisel kazanç elde etmek için verilmiş bir ayrıcalık değildir. Öğretmenin sınıftaki otoritesi, okul yöneticisinin idari yetkisi, velinin duyduğu güven ve öğrencinin öğretmenine duyduğu bağlılık kamusal sorumluluğun parçalarıdır. Bunların özel ticari ilişkilerin aracına dönüştürülmesi, yalnızca etik bir sınırın aşılması anlamına gelmez; eğitimde fırsat eşitliğini de zedeler. Bir öğretmenin öğrenciyi kendi işlettiği kursa yada kendi özel dersine yönlendirdiği iddiası araştırılmadan hüküm verilemez. Ancak böyle bir çıkar çatışmasının varlığı doğrulandığında sorulması gereken soru açıktır: Öğretmen, öğrencisinin eğitim ihtiyacına göre mi hareket ediyor, yoksa kendi ekonomik çıkarına göre mi?  Bu sorunun yanıtı, tek tek kişilerin davranışlarından daha büyük bir soruna işaret eder. Kamu hizmetinin denetimi, çıkar çatışmalarının önlenmesi ve hesap verebilirlik mekanizmaları gerçekten işliyor mu?

 

Yenidoğan Çetesi bize neyi hatırlatıyor?

Sağlık alanında kamuoyuna yansıyan Yenidoğan Çetesi skandalı, insan hayatının ve sağlık hizmetinin çıkar ilişkilerine konu edilmesinin ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini gösteren sarsıcı bir örnekti. Eğitim ile sağlık elbette aynı alanlar değildir. Bu olaylar arasında doğrudan bir eşdeğerlik kurmak da doğru olmaz. Ancak iki alanda da üzerinde düşünülmesi gereken ortak bir tehlike vardır: İnsanların en temel ihtiyaçlarının, denetimsiz çıkar ilişkileri içinde bir kazanç fırsatına dönüştürülmesi.  Sağlıkta ailelerin hastaları için duyduğu endişe, eğitimde ise velilerin çocuklarının geleceğine ilişkin kaygısı vardır. Her iki durumda da insanlar, uzmanlığına ve kamusal sorumluluğuna güvendikleri kişilerin kararlarına büyük ölçüde bağımlıdır. Bu güven, özel çıkar sağlamak amacıyla istismar edildiğinde yalnızca bireyler zarar görmez. Kurumlara duyulan güvenle birlikte yıllara yayılan eğitimde aşınır.

Bir toplumun geleceğini yetiştiren eğitim sistemi, öğrencinin ihtiyaçlarını değil de öğrenciden elde edilecek kazancı öncelemeye başladığında alarm zilleri çalıyor demektir. Kamusal eğitimin aşınması tesadüf değildir.

Kamusal eğitim zayıfladıkça özel öğretim hizmetlerine duyulan ihtiyaç ve bu alandaki ekonomik hareketlilik artabilir. Aileler, devlet okulunda alamadıklarını düşündükleri eğitimi dışarıdan satın almaya yönelir. Böylece eğitim, herkesin eşit biçimde yararlanması gereken bir kamusal hak olmaktan uzaklaşıp ailelerin ekonomik gücü ölçüsünde satın alabildiği bir hizmete dönüşür. Ancak kamusal eğitimin aşınması yalnızca bütçe yetersizliğiyle, özel okul sayısındaki artışla, devletin politikaları veya sınav odaklı sistemle açıklanamaz. Kamusal sorumluluğun yerini kişisel çıkarın alması da bu aşınmayı derinleştirebilir. Kamu çalışanı kendi ekonomik çıkarı için kamusal eğitimi kalitesizleştirebilir. Bir yandan devlet okullarında görev yapan öğretmenler kamusal eğitim adına sorumluluk üstlenirken diğer yandan bazı kişilerin aynı konumdan elde ettikleri nüfuzu özel kazanç için kullanmaları, sistemin kendi içinde çelişki üretmesidir.

Burada asıl mesele, bir kişinin aynı zamanda özel öğretim kurumu sahibi olmasıyla oluşan çelişki ile sınırlı değildir. Asıl mesele, kamu göreviyle özel ticari çıkar arasında nasıl bir ilişki kurulduğu, bu ilişkinin öğrenci yönlendirmelerine etkisi ve ortaya çıkan çıkar çatışmasının nasıl denetlendiğidir. Kamu gücünün özel kazanç için kullanılması önlenmediğinde, eğitimdeki eşitsizlik yalnızca ekonomik imkânlar üzerinden değil, ilişki ağları ve nüfuz üzerinden de yeniden üretilir. Devlette çalışan öğretmenlerin ve idarecilerin yanı sıra, müfettişler, il ve ilçe milli eğitim müdürlüklerinde çalışan memurlarını, şube müdürlerini de içine alan bir çıkar ağı kurulabilir.(illerde çokça dile getirilen iddialar)

Özel öğretim kurumlarının okulları kendi aralarında paylaştığı, belirli okulları kendilerine bağladığı bir düzen giderek yerleşik hâle gelmektedir. Bu düzen içerisinde bazı devlet okullarında görev yapan öğretmenler ve okul müdürleri, özel öğretim kurumlarıyla kurdukları gayriresmî ilişkiler üzerinden öğrenci yönlendirmekte; belirli okulların belirli kurs merkezleriyle çalışması sıradan bir uygulama gibi sunulmaktadır. Öyle ki artık hangi okulun hangi kurs merkeziyle çalıştığı konuşulmakta, eğitim kurumları adeta ticari anlaşmaların tarafı hâline getirilmektedir.

Sorun bununla da sınırlı değildir. Bazı devlet öğretmenleri ve okul yöneticileri aracılığıyla öğrencilerin ve velilerin kişisel bilgileri, gerekli izinler alınmaksızın özel öğretim kurumlarına aktarılmakta; bu bilgiler ticari kazanç elde etmenin bir aracına dönüştürülmektedir. Özel öğretim kurumları, kendilerine bu yolla ulaştırılan bilgiler üzerinden velileri arayarak öğrenci kaydı yapmaya çalışmaktadır. Üstelik bu aramaların, söz konusu kurumlarda çalışan öğretmenlere baskı ve zorlamayla yaptırıldığı da bilinmektedir.

Eğitim alanında yaşanan bu ilişkiler ağı, illerdeki eğitimcilerin büyük bölümünün bildiği, ancak çoğu zaman görmezden gelinen bir gerçekliktir. Eğitimin kamusal sorumluluğunu taşıması gereken okulların, öğrencilerin müşteri olarak görüldüğü ticari ilişkilerin bir parçası hâline getirilmesi; öğretmenlerin ise bu düzenin hem aracısı hem de uygulayıcısı konumuna sürüklenmesi kabul edilemez.

Milyonlarca liralık kazançların elde edildiği bu düzen, yalnızca eğitim sisteminin kamusal niteliğini aşındırmakla kalmamakta; öğretmen emeğini, mesleki etik ilkelerini ve öğretmenlik mesleğinin toplumsal itibarını da zedelemektedir. Eğitim, kişisel ilişkiler ve ticari çıkarlar üzerinden yürütülen bir öğrenci devşirme faaliyetine indirgenemez. Öğrenciler müşteri, veliler potansiyel alıcı, öğretmenler de satış elemanı değildir. Eğitimi bir ticaret alanına dönüştüren, okullar ile kurs merkezleri arasında çıkar ilişkileri kuran ve öğretmen emeğini bu ilişkilerin hizmetine sokan anlayışa karşı çıkmak, yalnızca mesleki bir sorumluluk değil, aynı zamanda kamusal eğitimi ve çocukların haklarını savunmanın da bir gereğidir.

Peki, ne yapılmalı?

Öğrenci yönlendirmeleri karşılığında komisyon alındığı, kamu görevinin özel kazanç için kullanıldığı veya çıkar çatışması yaratıldığı iddiaları bağımsız ve etkili biçimde incelenmelidir. Kamu görevlilerinin özel öğretim faaliyetlerine katılımı, kurum sahipliği ve yönlendirme ilişkileri bakımından yürürlükteki mevzuat açık biçimde uygulanmalıdır. Öğrencilerin ve velilerin baskı, yönlendirme veya maddi çıkar ilişkilerinden korunması sağlanmalıdır.  Kamu öğretmenlerinin özel öğretim kurumu açması ortak olması veya bu kurumlarda çalışması yoruma yer bırakmayacak şekilde yasaklanmalı ayırca yetersiz olduğu görülen yasa tekrar düzenlenmelidir.

Eğitim ticaretin değil, toplumun geleceğinin meselesidir

Eğitim emekçiliği ile eğitim ticareti arasındaki sınırın bulanıklaşması, mesleki etik tartışması değildir. Bu, kamusal eğitimin hangi değerler üzerine kurulacağına ilişkin siyasal ve toplumsal bir meseledir. Öğretmen, öğrencisinin geleceği için mi sorumluluk taşıyacak, yoksa öğrenciyi ticari bir kazanç fırsatı olarak gören düzenin parçası mı olacak? Okul, çocukların eşit koşullarda öğrenebildiği bir kamusal alan mı olacak, yoksa özel öğretim piyasasına öğrenci aktaran bir basamağa mı dönüşecek?

Kamu görevi, toplumun ortak yararı için mi kullanılacak, yoksa kişisel servet ve ticari nüfuz biriktirmenin aracına mı dönüşecek? Bu soruların yanıtı, yalnızca bireysel ahlak çağrılarında bulunarak verilemez. Güçlü bir kamusal eğitim politikası, etkili denetim, şeffaflık ve hesap verebilirlik gerekir. Çünkü eğitimdeki çürüme, yalnızca birkaç kişinin yanlış davranışından ibaret değildir; yanlış davranışları mümkün kılan ve denetimsiz bırakan yapılar da sorgulanmalıdır.

Nebil Birtek

Olağanlaşan hiçbir şey olağan değildir. Alışmamak, ilk direniştir.

Doğal Değil, Doğallaştırılmış

Bir işçi iskelede düşüp ölür, ertesi gün haber “iş kazası” diye geçilir. Asgari ücret açlık sınırının altında ya da hemen üstünde belirlenir, buna “ekonomik denge” denir. Bir kadın katledilir, fail hakkında “tahrik”, “iyi hal” konuşulur. Bir çocuk istismar edilir, dosya yıllarca sürüncemede kalır. Hayvanlar, ormanlar, nehirler “kaynak” diye tüketilir. Kimlikler ise kimi zaman pazarlanan, kimi zaman kışkırtılan birer mitosa dönüştürülür.
Bunların hiçbiri doğa yasası değil. Deprem gibi, kar yağışı gibi olmuyor; bir düzenin tercihleriyle oluyor. Mesele tam da burada: Sistemin en büyük başarısı, kendi ürettiği şiddeti “Böyle gelmiş böyle gider.” diyerek doğal göstermesidir.
Olağanlaşmanın mekanizması
Önce şiddet sıklaşır, sonra haber olmaktan çıkar, sonra istatistiğe dönüşür. İnsan ölümü “vaka”, yoksulluk “oran”, sömürü “esneklik” adını alır. Dil yumuşatır, rakamlar soğutur, alışkanlık uyuşturur. Bir şeyin yeterince tekrar etmesi, onu meşru kılmaz ama kılıyormuş gibi hissettirir. Asıl iş de o hissi üretmektir.

Bilimin Kılıfı
Daha tehlikelisi şu: Bu doğallaştırma artık sadece medyada ve siyasette kalmıyor, bilgi üretiminin içine sızıyor. Toplumsal olguları tarihsel ve siyasal bağlamından koparıp “insan doğası”, “piyasa gerçeği”, “kaçınılmaz süreç” gibi kavramlarla açıklayan her yaklaşım, aynı kapıya çıkıyor. Bugün “sosyal olgu” olarak ele alınan ölümler, açlık ve şiddet, yarın ders kitaplarında doğa olayı gibi, tarafsız ve bilimsel bir dille anlatılacak olabilir. Kapitalist sosyoloji tam bunu hedefler: Sömürüyü açıklamak değil, olağan göstermek. Sorumluyu görünmez kılan bilim; bilim değil, sistemin temize çıkma uğraşıdır. Neden?

Çünkü hepsinin faili var:
• İşçi ölümlerinin faili; kârı her şeyin önüne koyan, denetimi görmezden gelen, taşeronu ve sendikasızlığı teşvik eden düzendir.
• Açlık sınırının altındaki ücretin faili, emeğin değerini piyasa pazarlığına terk eden devlettir.
• Kadın cinayetlerinin faili; erkek şiddetini hoşgören, cezasızlığı üreten, kadını korumayan kurumlardır.
• Çocuk istismarının faili; çocuğu korumak yerine aileyi, cemaati, kurumu korumayı seçen sessizlik düzenidir.
• Hayvanların ve doğanın yok edilmesinin faili, her şeyi rant ve büyüme hanesine yazan sermaye düzenidir.
• Kimliklerin mitoslaştırılmasının faili, bölünmüş toplumu yönetmenin daha kolay olduğunu bilenlerdir.

Ne yapmalı?
Önce adını doğru koymak: “kaza” değil cinayet, “ekonomik zorunluluk” değil tercih, “özel mesele” değil toplumsal suç. Sonra hatırlamak: Bu düzen değişmez değil çünkü bir zamanlar olmayan şeyler, insanların örgütlü mücadelesiyle var oldu; sekiz saatlik işgünü de oy hakkı da çocuk işçiliğinin yasaklanması da öyle. Doğal olan hiçbir şey mücadele gerektirmez; bunca şeyin mücadele gerektirmesi, onların doğal olmadığının en açık kanıtıdır.
Olağanlaşan hiçbir şey olağan değildir. Alışmamak, ilk direniştir.

Timurhan Yalçın

Okul Güvenliği Üzerine Konuşurken Neyi Görmüyoruz?

Suçlu Hazır: Ekran ve Aile. Peki Düzen Nerede?
Okul Güvenliği Üzerine Konuşurken Neyi Görmüyoruz?

Her okul saldırısında aynı cümleler kurulur ve aynı sorular hiç sorulmaz. “Sosyal medya çocukları bozuyor, aileler ilgilenmiyor” denir; faturayı çocuklara ve emekçi ebeveynlere kesen düzen ise tartışma dışında kalır. Birilerinin söylediği gibi egemenlik yalnızca zorla değil, kimin suçlu sayılacağını önceden belirleyerek de kurulur. Suçluyu ilan eden cevap bir açıklama değil, bir rıza üretme aracıdır.

“Aile çocukla ilgilensin” çağrısı makul görünür, çünkü kimse ihmali savunmaz. Ama hangi aileden söz ediliyor? Uzun saatler çalışan, geçim derdiyle boğuşan, işini kaybetme korkusuyla yaşayan emekçilerden. Kamusal hak olan kreşler sağlanmaz, okul sonrası programlar ve kamusal psikososyal destek geri çekilir, bakım yükü ailelerin sırtına biner, sonra aynı aileler yetersizlikle suçlanır. Koşulları yaratan sorumluluktan kurtulur, koşullara katlanan sorumlu ilan edilir.

Sosyal medya, toplumsal ilişkilerin dışında, kendiliğinden beliren bir “kötü etki” değildir. Dikkat, platform kapitalizminin hammaddesidir; gençleri ekranda en uzun süre tutan içerik öne çıkarılır, çünkü maddi kar buradan gelir. Bu yüzden “gördüğüne inanma” nasihati tek başına yetmez. Eleştirel medya okuryazarlığı kadar, dijital ortamın kimin kârına kurulduğunu tartışmak ve kamusal denetimini gündeme getirmek de gerekir.

Okul ise hegemonyanın kurulduğu temel kurumlardan biridir. Çocuğun değeri sınav puanıyla ve gelecekteki gelirle ölçülürken düşünme eğitimi, demokrasi ve insan hakları(ders olsa bile öğretilmeyerek) geri plana itiliyor. Gençlerden eleştirel ve sorumlu olmaları bekleniyor, ama bunun için gereken zaman, mekân ve söz hakkı esirgeniyor.

Eleştirel bakış, şiddeti işleyenin sorumluluğunu bilinçle ele almayı gerektirir; her emekçi çocuğunun aynı yola gireceğini ya da her olayın tek bir ekonomik nedene bağlanabileceğini de söylemez. Asıl soru şudur: Hangi sosyal sınıf ve eğitim koşulları çocukları farklı biçimlerde eziyor, kurumlar bunları değiştirmek için ne yapıyor ve sorunu bireye indirgeyerek hangi sorumluluğu gözlerden saklıyoruz?

Yasaklar, kameralar ve ailelere verilen öğütler sonuçlarla uğraşır, nedenlere dokunmaz. Kalıcı güvenlik; emekçilerin çalışma sürelerinin kısaltılmasını ve geçim güvencesini, güçlü kamusal okulları, her okulda erişilebilir psikososyal desteği, güvenceli öğretmenleri, öğrencilerin okul yaşamına gerçek katılımını ve dijital platformların kamusal denetimini gerektirir.
Okul güvenliğini ciddiye almak, eğitim emekçilerinin, emekçi ailelerin ve çocukların yaşadığı hayatı ciddiye almakla başlar.

Timurhan Yalçın

Emeğin Yeni Sömürü Alanı: Resmî Okullarda (Kamu) Görev Yapan Öğretmenler, Özel Öğretim Kursları ve Özel Sektör Öğretmenlerinin Emeği

Emeğin Yeni Sömürü Alanı: Resmî Okullarda (Kamu) Görev Yapan Öğretmenler, Özel Öğretim Kursları ve Özel Sektör Öğretmenlerinin Emeği

Özel sektör öğretmenleri yıllardır ağır çalışma koşulları, düşük ücretler, güvencesizlik, baskı ve sendikasızlaştırma politikalarıyla karşı karşıya. Binbir emekle kazandıkları öğretmenlik kimlikleri, mesleki saygınlıkları, kişilik hakları ve alın terleri pervasızca gasbedilirken eğitim emekçilerinin önemli bir bölümü insanca yaşayabilecekleri koşullardan her geçen gün daha da uzaklaştırılıyor.

Tam da böylesi bir tabloda, son yıllarda giderek büyüyen başka bir sorunla karşı karşıyayız: Resmî okullarda (devlet okulları) kadrolu olarak çalışan bazı öğretmenlerin mevzuatta ve ilgili düzenlemelerdeki yasaklara rağmen özel öğretim kurslarında çalışmaya başlaması.

Elbette burada meselenin bütün sorumluluğunu bireysel tercihlere yüklemek doğru değildir. Bu tablonun temelinde, öğretmenleri ekonomik ve mesleki açıdan zor durumda bırakan yapısal sorunlar bulunmaktadır. Devlet öğretmeninin neden ek iş yapmak zorunda kaldığını, eğitim emekçisinin neden tek maaşla geçinemediğini ve kamusal eğitimin neden giderek daha fazla piyasalaştırıldığını sorgulamadan sorunun tamamını bireylere yüklemek mümkün değildir.

Ancak yapısal sorunların varlığı, ortaya çıkan sonuçların tartışılmasına engel değildir.

Devlet okullarında çalışan öğretmenlerin özel öğretim kurslarında çalışması, özel sektörde tutunmaya çalışan onbinlerce öğretmenin zaten ağır olan çalışma koşullarını daha da zorlaştırmakta, ücretlerin aşağı çekilmesine ve işsizliğin büyümesine zemin hazırlamaktadır. Bu nedenle kamu öğretmenlerinin de meslektaşlarının emeği üzerindeki etkisini görmesi, kendi tercihlerini bu açıdan değerlendirmesi ve şapkasını önüne koyup düşünmesi gerekmektedir.

Çünkü burada yalnızca bireysel bir ek gelir meselesinden söz etmiyoruz. Mesele, aynı mesleği yapan eğitim emekçilerinin birbirlerinin emeğiyle karşı karşıya getirildiği bir düzen meselesidir.

Görünenin Ardındaki Piyasa

Sorunun görünen yüzü, devlet okullarındaki öğretmenlerin özel öğretim kurslarında çalışmasıdır. Fakat asıl dikkat çekici olan, bunun arkasında giderek büyüyen ve eğitim alanını daha da ticarileştiren bir piyasanın oluşmasıdır.

Bazı özel öğretim kursu patronları açısından devlet okullarında görev yapan öğretmen yalnızca bir çalışan değildir. Devlet okulunda görev yapan öğretmen; öğrenci çekme, kurumun itibarını artırma ve velilerin güvenini kazanma açısından aynı zamanda bir “PARAtoner” olarak görülmektedir.

Devlet okulunda görev yapan öğretmenin kendi okulundaki öğrencileri özel kursa veya özel öğretim kursuna yönlendirmesi hatta bazı durumlarda getirdiği öğrenci üzerinden komisyon aldığı iddiaları, meselenin ulaştığı boyutu göstermektedir. Bunun yanında sigortasız çalıştırma, düşük ücretle çalıştırma ve kayıt dışı istihdam gibi uygulamalar da bu piyasayı besleyen önemli unsurlar arasındadır.

Daha da vahimi, devlet okullarında görev yapan bazı öğretmenlerin doğrudan özel öğretim kurumu veya kurs merkezi açtığı, görev yaptıkları devlet okullarından öğrencileri bu kurumlara yönlendirdiği hatta bunun için servis organizasyonları yapıldığı yönündeki örnekler artık birçok yerde açıkça konuşulmaktadır.

Bu durum yalnızca etik açıdan değil, kamu hizmetinin niteliği ve eğitimde fırsat eşitliği açısından da ciddi sorunlar doğurmaktadır.

Kamu Okulu ile Özel Piyasa Arasında Kurulan Çıkar İlişkisi

Ortaya çıkan tablo, zaman zaman devlet okulundaki yöneticilerden öğretmenlere, özel öğretim kurumu sahiplerinden çeşitli kamu görevlilerine kadar uzanan karmaşık bir çıkar ilişkileri ağı görüntüsü vermektedir.

Devlet okulunun sahip olduğu öğrenci kitlesi, velilerin güveni ve kamusal eğitim kurumlarının itibarı özel piyasanın büyümesi için kullanılmaya başlandığında kamu okulu ile özel öğretim piyasası arasındaki sınırlar tehlikeli biçimde bulanıklaşmaktadır.

Bir tarafta kamu kaynaklarıyla ve toplumun vergileriyle ayakta duran devlet okulları, diğer tarafta bu okullarda oluşan öğrenci ve veli çevresinden ekonomik kazanç elde etmeye çalışan özel kurumlar bulunmaktadır.

Bu ilişkinin normalleşmesi halinde kaybeden yalnızca özel sektör öğretmeni değildir. Kamusal eğitim anlayışı, öğretmenlik mesleğinin itibarı ve öğrencilerin eşit eğitim hakkı da bundan zarar görmektedir.

Kim Kazanıyor, Kim Kaybediyor?

Bugün yaratılan bu yeni eğitim piyasasında bazı kesimler milyonlar kazanırken bunun karşılığında binlerce eğitim emekçisi işsizlik, düşük ücret ve güvencesizlikle karşı karşıya kalmaktadır.

Bir tarafta özel öğretim kurumlarının büyüyen ekonomik hacmi, diğer tarafta üç kuruşa yaşamaya çalışan özel sektör öğretmenlerinin işini ve ekmeğini kaybetme riski vardır.

Özel sektör öğretmenleri zaten devlet tarafından yeterince korunmayan bir çalışma alanında, ağır sömürü koşulları altında ayakta kalmaya çalışmaktadır. Şimdi onların karşısına, kamu güvencesi altında bulunan ve ekonomik olarak daha güçlü bir konumda olan meslektaşlarının çıkarılması, emek piyasasındaki eşitsizliği daha da derinleştirmektedir.

Bu nedenle mesele “Devlet okulunda görevli öğretmen özelde de çalışsın mı, çalışmasın mı?” tartışmasının çok ötesindedir.

Asıl soru şudur:

Bir eğitim emekçisinin başka bir eğitim emekçisinin emeğini ucuzlatmasına ve onu işsiz bırakmasına yol açan bir düzeni kabul edecek miyiz?

Sendikaların Sorumluluğu

Bu tablonun ortaya çıkmasında yalnızca devletin ve özel sektör patronlarının değil, sendikaların da sorumluluğu bulunmaktadır.

Sendikamız tarafından Bakanlık ve İl Millî Eğitim Müdürlüğü yöneticileriyle yapılan görüşmelerde ve iletilen şikâyetlerde bu sorun defalarca gündeme getirilmiş olmasına rağmen, başvuruların ve yaşanan sorunların büyük bölümünün görmezden gelindiğine tanık olduk.

Kamu çalışanlarını temsil eden sendikaların da bu konuda daha açık ve güçlü bir tutum alması gerekmektedir. Üye kaybetme kaygısıyla sessiz kalmak ya da birkaç cılız uyarıyla yetinmek, sorunun büyümesine hizmet etmektedir.

Sendikacılık yalnızca üyelerinin ekonomik çıkarlarını korumak değildir. Sendikacılık, emeğin bütününü savunma sorumluluğudur.

Bir sendika, kendi üyesinin çıkarını savunurken aynı mesleği yapan başka bir eğitim emekçisinin işsiz kalmasına göz yumamaz. Kamu öğretmeninin hakkını savunmak ile özel sektör öğretmeninin ekmeğini savunmak birbirinin karşıtı değildir. Tam tersine, her iki kesimin de güvenceli ve insanca çalışma koşullarına sahip olmasını sağlayacak kamusal politikalar için mücadele edilmelidir.

Çözüm, Eğitim Emekçilerini Birbirine Kırdırmak Değil

Devlet öğretmenlerini hedef göstererek bu sorunu çözemeyiz çünkü devlet okulunda görevli öğretmenin neden ek iş yapmak zorunda kaldığını da sorgulamak zorundayız.

Ancak aynı şekilde özel sektör öğretmenlerinin emeğini ucuzlatan, onların iş alanlarını daraltan ve eğitim piyasasındaki eşitsizliği büyüten uygulamaları da normalleştiremeyiz.

Çözüm; öğretmenlerin birbirleriyle rekabet ettiği bir emek piyasası yaratmak değil, bütün öğretmenlerin insanca yaşayabilecek ücret ve çalışma koşullarına kavuşmasını sağlamaktır.

Bunun için;

  • Kamu öğretmenlerinin ekonomik ve sosyal hakları güçlendirilmeli,
  • Özel sektör öğretmenlerinin çalışma koşulları güvence altına alınmalı,
  • Özel öğretim kurumlarındaki kayıt dışı ve güvencesiz çalıştırma uygulamaları etkin biçimde denetlenmeli,
  • Kamu okullarının öğrenci ve veli çevresinin özel ticari çıkarlar için kullanılmasının önüne geçilmeli,
  • Öğretmenlerin öğrencileri özel kurumlara yönlendirmesi üzerinden oluşabilecek çıkar ve komisyon ilişkileri araştırılmalı,
  • Kamu görevi ile özel ticari faaliyet arasındaki hukuki ve etik sınırlar açık biçimde uygulanmalı,
  • Denetim mekanizmaları bağımsız ve etkin hale getirilmeli,
  • Özel sektör öğretmenlerinin insanca yaşayabileceği ücret ve güvenceli çalışma koşulları sağlanmalıdır.

Emeğimizi ve Mesleğimizi Savunacağız

Bugün eğitim alanında büyüyen bu düzen, öğretmenleri birbirinin rakibi haline getirmektedir. Oysa bizim birbirimize değil, emeğimizi değersizleştiren sisteme karşı mücadele etmemiz gerekiyor.

Devlet okulunda görevli öğretmenin de özel sektör öğretmeninin de ortak bir sorunu vardır: Emeğinin değersizleştirilmesi.

Bu nedenle çağrımız açıktır:

Devlet okulunda görevli öğretmen, özel sektör öğretmeninin ekmeğine göz dikmemelidir.

Özel öğretim kurumu sahibi, kamu okulunun olanaklarını kendi ticari çıkarına dönüştürmemelidir.

Kamu yöneticileri bu düzeni görmezden gelmemelidir.

Sendikalar üye kaygısıyla susmamalı, emeğin bütününü savunmalıdır.

Ve devlet, eğitim alanını piyasanın insafına terk etmekten vazgeçmelidir.

Çünkü öğretmenlik bir ticari meta değildir. Öğrenci bir müşteri, okul bir işletme, öğretmen de ucuz bir iş gücü değildir.

Bizler emeğimizi, mesleğimizi ve meslektaşlarımızın ekmeğini savunmaya devam edeceğiz.

Eğitim emekçilerini birbirine karşı konumlandıran bu düzenin karşısında, emeğin ortak gücünü büyüteceğiz.

Emeğin ucuzlatılmasına, öğretmenliğin değersizleştirilmesine ve kamusal eğitimin piyasalaştırılmasına karşı mücadele edeceğiz.

Çünkü biliyoruz: Bir öğretmenin ekmeğini savunmak, bütün öğretmenlerin geleceğini savunmaktır.

Nebil BİRTEK / Mersin

 

SINIFLARDAN BARİKATA: HAK, ADALET VE SINIF MÜCADELESİ YOLUNDA BOYUN EĞMEYEN ÖĞRETMENLER!

SINIFLARDAN BARİKATA: HAK, ADALET VE SINIF MÜCADELESİ YOLUNDA BOYUN EĞMEYEN ÖĞRETMENLER!

Bizler; bu ülkenin dört bir yanında, parıltılı tabelaların ve devasa eğitim kampüslerinin arkasında emeği, onuru ve geleceği çalınan özel sektör öğretmenleriyiz. Bu yazı, yalnızca maruz kaldığımız hak gasplarının bir dökümü değil; sınıf bilinciyle kuşanmış, hakkını ararken barikatların önünde durmaktan, gözaltına alınmaktan ya da tutuklanmaktan zerre korkmayan eğitim emekçilerinin irade beyanıdır.

Bugün sendikamızın çatısı altında, sokaklarda ve açlık grevi alanlarında yükselen çığlık bir sadaka değil; mutlak bir adalet ve eşitlik talebidir!

Yaz Kabusu, Eksik Primler ve Asgari Ücret Cenderesi

Bize dayatılan bu düzen, insanlık onuruna aykırı bir sömürü mekanizmasıdır. Eğitim patronları servetlerini katlarken, bizler asgari ücret sınırına, hatta kimi zaman elden geri isteme ahlaksızlığıyla asgari ücretin bile altına mahkum ediliyoruz.

Bizim mücadelemiz yalnızca aldığımız ücretin miktarıyla ilgili değildir; bu, kölelik düzenine karşı bütünsel bir hak mücadelesidir:

  • Belirli Süreli Sözleşme Köleliği ve Yaz Maaşsızlığı: Her yıl imzalamaya zorlandığımız belirli süreli sözleşmeler yüzünden, yaz aylarında maaşlarımız kesiliyor, güvencesizliğin tam ortasına fırlatılıyoruz. Eğitim patronları ve holdingleri lüks tatiller ve “eğitim” zirveleri yaparken, bizler yazın aç kalmamak, kiramızı ödeyebilmek için başka işlerde çalışmak zorunda bırakılıyoruz. Sınıfta coğrafyayı, matematiği, bilimi anlatan öğretmenler; yaz aylarında hayatta kalabilmek için mevsimlik işlere, geçici ve torba iş kollarına mahkum ediliyor.
  • SGK Prim Hırsızlığı ve Elden Ödeme: Emeğimizin sadece bugünü değil, geleceği de çalınıyor. Sosyal güvenlik primlerimiz ya eksik yatırılıyor ya da gerçek maaşlarımız üzerinden gösterilmiyor. Üstelik patronlar tarafından dayatılan elden ödeme hileleriyle emeklilik hakkımız gasp ediliyor, güvencesizliğin en vahşi biçimi devletin gözü önünde bize dayatılıyor.

Bu adaletsizliğe karşı tek çözümümüz nettir: Belirli süreli sözleşme dayatması son bulmalı, güvenceli ve süresiz sözleşme hakkımız yasal güvenceye alınmalıdır!

Mülakat Cenderesi ve Atama Hakkı Gasbedilenler

Özel sektördeki sömürünün boyutu, kamudaki adaletsizlikle doğrudan beslenmektedir. KPSS’de yüksek puanlar almasına rağmen kayırmacı, liyakatsiz mülakat sistemiyle elenen, puanları düşürülen ve atama hakkı gasp edilen yüz binlerce meslektaşımızın öfkesi bizim de öfkemizdir.

Mülakat mekanizması, genç ve nitelikli öğretmenleri kamusal istihdamın dışına iterek, onları özel sektör patronlarının önüne “ucuz ve alternatifsiz emek” olarak sürme projesidir. Hakları çalındığı için özel sektöre mahkum edilen her öğretmenle, bu koridorlarda taban maaşsız çalıştırılan her öğretmen aynı kavganın neferidir. Mülakat mağduru meslektaşlarımızın kamusal, kadrolu ve güvenceli atama hakkı için yürüttüğü mücadele, bizim eşitlik ve adalet kavgamızdan ayrı düşünülemez.

Siyasilerin Sözleri ve Gasp Edilen Taban Maaş Hakkı

Buradan, meclis kürsülerinden veya bakanlık koridorlarından bize “çözüm” vadedenlere sesleniyoruz: Baş mimarı o dönemlerin müsteşarı, şimdinin ise Milli Eğitim Bakanı olan Yusuf Tekin’in eliyle 2014 yılında bir gecede elimizden aldığınız, bizi patronların insafına terk ettiğiniz Taban Maaş Hakkı bizim can simidimizdir, kırmızı çizgimizdir!

Daha önce yapılan görüşmelerde, sendikamızın iradesi karşısında sıkışıp “Taban maaş uygulamasını geri getireceğiz” diye kameralar önünde söz veren iktidar ve iktidar ortağı milletvekillerini, bürokratları unuttuğumuzu sanmayın! Verilen sözler, bürokrasi labirentlerinde unutturulmak isteniyor. Ancak biz icazet değil, hakkımızı istiyoruz. O koltuklarda oturan yetkililer, verdikleri sözlerin arkasında durmak ve bu haksızlığı derhal gidermek zorundadır. Taban maaş hakkı; kamudaki meslektaşımızla eşit işi yapan bizlerin en temel, en meşru adalet talebidir.

Gözaltılar, Baskılar Bizi Yıldıramaz: Biz Bu Sınıfın Mücadele Eden Neferleriyiz!

Bizler sadece ders anlatan, sistemin sınır çizdiği “uslu köleleri” değiliz. Bizler üreten, değer yaratan, sömürüye karşı gövdesini siper eden işçileriz, emekçileriz!

Meydanları bize kapatanlar, sesimizi boğmak isteyenler bilsin ki; bizi gözaltına almakla, tutuklamakla, davalarla ve baskılarla korkutamazsınız. Haklılığımızın verdiği meşruiyet, barikatlarınızdan da coplarınızdan da daha güçlüdür. Bir öğretmen boyun eğerse, tüm bir nesil boyun eğer. Biz ne patronların tehditlerine ne de egemenlerin baskı aygıtlarına teslim olacağız.

Taleplerimiz nettir ve hakkımız olanı alana kadar meydanlardan, sendika binalarımızdan, direniş mevzilerimizden bir adım bile geri atmayacağız:

  1. Taban Maaş Hakkı şartsız, koşulsuz iade edilsin! İktidar ve yetkililer verdikleri sözü tutsun, özel sektör öğretmenine kamudaki dengiyle eşit ücret güvencesi sağlansın.
  2. Süresiz sözleşme hakkı tanınsın! Yazın maaşsız kalma, güvencesiz yaşama ve her yıl işsiz kalma kabusuna son verilsin.
  3. SGK prim hırsızlığına ve elden ödeme hilelerine ağır yaptırımlar getirilsin! Asgari ücret altındaki illegal ücretlendirmelerin ve elden maaş ödemelerinin son bulması için kurumlar sık ve sürekli denetlensin.
  4. Mülakat denilen gasp mekanizması kaldırılsın! Atama hakkı elinden alınan tüm mülakat mağduru öğretmenlerin hakları iade edilsin.
  5. 10 No’lu “Torba İş Kolu” dayatmasına son verilsin! Öğretmenleri büro çalışanlarıyla bir tutarak örgütlü gücümüzü bölen bu yapı tasfiye edilsin; bağımsız “Eğitim, Öğretim ve Bilim” iş kolu kurulsun.

Biz gücümüzü haklılığımızdan, sınıfımızın sarsılmaz iradesinden ve örgütlü birliğimizden alıyoruz. Bize verilen tüm sözler tutulana ve taleplerimiz karşılanana kadar her türlü meşru mücadeleye devam edeceğiz.

Sonunda açlıktan ölmek bile olsa! Bizi açlığa mahkum edenler ve söz verip sözünde durmayanlar bundan sonra yaşanacak her şeyden sorumludur, bu böyle bilinmelidir!

Yaşasın Özel Sektör Öğretmenleri Sendikası!

Yaşasın Örgütlü, Mücadeleci Sınıf Dayanışması!

Öğretmen Sendikası Üyesi Bir Eğitim Emekçisi

 

 

YETKİLİ DİRENİŞ İRADESİ BARAJLARDAN BÜYÜKTÜR!

20 Mayıs gecesinde Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla Bilgi Üniversitesi’nin faaliyeti durduruldu. Memleket, bir gecede Anayasa’ya aykırı bir şekilde kapatılan bir okul, fiilen işsiz kalan binlerce emekçi ve okulundan edilen beş bin öğrenci ile karşı karşıya kaldı. Anayasa’ya aykırı diyoruz çünkü kuruluşu yasayla gerçekleştirilmiş olan bir üniversitenin faaliyeti ancak yine yasayla durdurulabilir. Cumhurbaşkanı’nın esaslı olarak böyle bir yetki gücü yok; ancak kendisi, etki gücünü keyfi olarak kullanmakta bir beis görmüyor. Memlekette öfke oluşsa da şaşkınlık oluşmadı; çünkü bu etki gücüyle ilk kez karşılaşmadık. Metal işçilerinin, alamadıkları emeklerinin karşılığı için yasal haklarını kullanarak greve çıkma iradelerine de aynı etki gücü, grev yasaklarıyla müdahale etmeye çalıştı. Hükümet ekseninden milim şaşmayan TÜRK-İŞ’in grevlerinde dahi grev yasaklarına şahit olduk.

Peki nedir bu “yetki” meselesi, nasıl kazanılır ve nasıl kullanılır? Bu yazıda bunlara değineceğiz.

Eylül 2025’te Can Holding ve bağlı 121 şirkete yönelik; suç örgütü kurmak, kara para aklamak, kaçakçılık ve dolandırıcılık suçlamalarıyla operasyon başlatıldı. Holding yöneticileri tutuklandı ve holding bünyesindeki şirketlere TMSF tarafından el kondu. Bunlardan biri de Bilgi Üniversitesi’ydi. Üniversiteye kayyum atandı, yönetimi dağıtıldı. 21 Mayıs’ı 22 Mayıs’a bağlayan gece yarısı Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla, Yükseköğretim Kanunu’nun Ek 11. maddesi gerekçe gösterilerek Bilgi Üniversitesi’nin faaliyet izni iptal edildi. Ek 11 şöyledir:

“Vakıflarca kurulacak yükseköğretim kurumlarında, beklenen eğitim-öğretim düzeyinin yetersizliğinin Yükseköğretim Kurulunca tespit edilmesi ve durumun düzeltilmesi için gerekli uyarı ve önerilerin sonuçsuz kalması halinde bu kurumun faaliyeti Yükseköğretim Kurulunca durdurulur.”

Bu aşamada Bilgi Üniversitesi öğrencilerinin, akademik ve idari personelin iki seçeneği vardı: Bu keyfi hukuksuzluğu ya hukuka sıkıştıracaklar ya da fiili bir direniş hattı öreceklerdi. Özneler ikinci yolu tercih ederek üç gün süren direniş hattını vakit kaybetmeden ördüler.

Üniversiteler tarihsel anlamda yalnızca emek gücü yaratan kurumlar değildir; aynı zamanda karşıt/eleştirel düşüncenin, kültürel birikimin, bilimin ve aydınlanmanın da mekânlarıdır. (*) Ancak küresel neoliberal çağda bu yapılar giderek piyasalaşma ihtiyaçlarına göre yeniden üretilmiştir. Bugün Bilgi Üniversitesi’nde karşılaştığımız tablo tam da bu noktaya işaret ediyor. Köklü üniversite, önce onlarca suça bulaşmış sermayenin önemli temsilcilerinden Can Holding’e satılmış; sonrasında ise —nedendir bilinmez— holding ile ters düşülmüş ve holdinge ait Bilgi Üniversitesi’ne kayyum atanmıştır. Üniversitenin entelektüel birikimi gittikçe boşa düşürülmüş; değerleri değersizleştirilmeye, gelenekleri ise tarihe itilmeye çalışılmıştır. Yani kapitalizmin hedefi işlemektedir. Nitelikli değerler ve bilimsel akademi yerine; metalaşmış değerlere entegre olmuş genç işçiler ve işsizler ordusu üretilmektedir. Buradan çıkışın yolu nedir diye soranlara Bilgi Üniversitesi’nin üç gün süren direnişini gösterebiliriz.

Bilgi’deki hukuksuzluk; eğitime, emeğe, Anayasa’ya ve anayasal haklara, yurttaşlığa yönelik ciddi bir gasp niteliği taşıyordu. 22 Mayıs öğleninde, yani kararın çıktığı gecenin hemen ertesinde; örgütleyici öznelerden biri olan Özel Sektör Öğretmenleri Sendikası’nın (Öğretmen Sendikası) ve sendikanın vakıf biriminin, üniversite öğrenci birlikleriyle yaptığı çağrı sonucu ana kampüste buluşuldu. Üniversiteye ilk etapta yalnızca okul bünyesindeki öğrencilerin ve akademisyenlerin alınacağı söylendi ve okul önüne polis yığıldı. Ancak dışarıda, üniversiteye sahip çıkma isteğiyle desteğe gelen büyük bir kalabalık vardı. Öğretmen Sendikası, vakıf birimi ve öğrenci birliklerinden temsilcilerle birlikte polisle yapılan müzakere sonucu engel aşıldı, okul içine kalabalık girişler yapıldı. İlk ablukanın dağıtılmasıyla birlikte üç gün süren ve son iki günü polisin ve ÖGB’nin şiddetiyle devam eden direniş başladı. Bırakıp gitmek bir seçenekti; ancak bırakılan yalnızca o günkü içeri girme iradesi değil, eğitimin, emeğin ve haysiyetin ömür boyu sürecek iradesi olacaktı. Kararın bırakmama ve direnme yönünde olması, üç günün sonunda mutlak kazanımı getirdi.

Öğretmen Sendikasını araştırmak isteyenler, basit bir Google aramasıyla; 12 bine yakın üye sayısına sahip, 10 No’lu iş koluna sıkıştırıldığı için 45 binlik barajı geçme imkânı olmayan ve hâliyle de “yetkili” olamayan bir işçi sendikası olduğunu görecektir. Sendika, yaklaşık beş senelik tarihine bir büyük “açılış eylemi”, iki büyük direniş ve sayısız fiili eylem sığdıran mücadeleci bir sendika olarak rüştünü ispat etti. Bunların hepsinde yetki gücünü sayısal verilerden değil; öz gücünden, sınıf mücadelesine olan bağlılığından, öğretmenlik mesleğindeki sömürüye duyduğu öfkeden ama en önemlisi dönüştürme gücüne duyduğu inançtan alıyor. Sendikanın içini açmamızın muhtevası ile yazınınki aynıdır. Nitekim sendika bir şeyi net biçimde gösterdi: Mücadele alanında nihai hedefe odaklanarak ve ondan geri adım atmadan, tavizsiz hareket etmek yegâne yetki gücüdür. Hatta yetki gücü ile etki gücü ilk kez burada kesişir; sonrasında ise bu ikisi doğru orantılı biçimde, birlikte hareket ederler. Birbirini besler ve büyütürler. Bu saatten sonra aşılmış olan baraj artık yasal zeminlerin barajı değil; korkunun aşılmış barajıdır. Öğretmen Sendikası’nın Bilgi Üniversitesi direnişinde yaptığı da tam olarak budur. “Okula girilecek, kapı açılacak, engeller aşılacak ve mücadele kazanılacak” hattı geri adım attırdı. Öğrenciler “Sendika içeri!” sloganları attığında bunun ilk karşılığını hissettik; sonrasında ise en keskin olanı geldi:

“Kurucu vakfına kayyum atanan İstanbul Bilgi Üniversitesi’nin faaliyet izninin kaldırılmasına dair 21/5/2026 tarihli ve 11384 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın yürürlükten kaldırılmasına, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının yazısı üzerine, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun Ek 11. maddesi gereğince karar verilmiştir.”

Tek bir kararla üniversiteyi kapatma yetkisi, tek bir kararla üniversiteyi açma yetkisine dönüştü. Şimdiye kadar iki ayrı yetki meselesinden ve gücünden bahsettik. Dahası, bu yetkinin kullanım alanlarından ve yetkiyi kullanan yapılardan söz ettik. Birisi memleketteki en büyük otorite gücünü, yani iktidarı elinde bulunduran devlet teşkilatı; diğeri ise bağımsız, fiili mücadele yürüten, 12 bine yakın üyesiyle “yetkisiz” bir işçi sendikası. Yetkiyi veren ile alanın yer değiştirdiği büyülü bir mesele…

Devlet mekanizmasının, kapitalist tahakkümün sürmesi için her geçen zamanda yeniden ve yeniden dizayn ettiği çalışma rejimi; tahakkümün ana temsilcileri olan sermaye sınıfının çıkarlarına uygun biçimde sürdürülmektedir. Ancak evrensel yasalara uymak zorunda olunan kimi “engeller” vardır. İşçilere varmış gibi görünen hakların yer aldığı 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi (TİS) Kanunu’nda çerçevelenen sendika hakkı, sendikal barajlar, TİS ve yetki hakları ile yasal prosedürler bunlardan bazılarıdır. Ancak özellikle mücadele hattı çizen sendikalar için bunların neredeyse hiçbiri fiili olarak uygulanmamakta; uygulanmaması için türlü yollarla engellenmekte ya da patronlara göre eğilip bükülmektedir. Esaslı olan şudur: Ya bize varmış gibi görünen bu kanunları ortadan kaldırıp gerçeklikle bağdaştıracaklar ya da biz, bu saatten sonra önümüze konulan her engeli yırtıp atmak için büyük mücadeleler vereceğiz. İlkini yapamayacakları —en azından uzun bir süre— ortada olduğundan iş bize düşüyor.

“Yetkiyi alan kazanır” düşüncesini haklı çıkaracak yegâne şey, esas yetkinin ne olduğunu kavramaktır. Mücadeleyi amasız, fakatsız; öz gücüne, birliğine, kararlılığına ve işçi sınıfına dair inancına dayanarak yürütenler, yetkinin yegâne sahibidir. Öğretmen Sendikası işte bunu göstermiştir. İşçi ve emekçilerin, mücadele alanındaki tüm sendikaların bu kısa ama güçlü direnişten çıkaracağı mânayı düşünmesi ve uzun, meşakkatli mücadelelerine taşıyarak yürümesi yazının önerisi olarak yer alsın. Şimdilik daha fazla direniş, daha fazla zafer diyoruz.

Yaşasın eğitim ve emek mücadelemiz!

Yaşasın Öğretmen Sendikası!

Burcu Çıra/İstanbul

İTALYAN LİSESİ ÖĞRETMENLERİNİN GREVİ VE DÜŞÜNÜLMESİ GEREKENLER

İtalyan Lisesi Öğretmenlerinin Grevi ve Düşünülmesi Gerekenler

İtalyan Lisesi öğretmenlerinin grevi devam ediyor. Grevin haklar mücadelesinin ötesinde bir anlamı var.  Grev, öğretmenlik mesleğine yüklenen anlamların sınıfsal yönlerini de açığa çıkarıyor.  Öğretmeni eğitimin piyasacı ilişkilerinden soyutlayan, sömürü koşullarını değil de sadece eğitim faaliyetini vurgulayan akıl grevin politik ve ahlaki tarafı ile de yüzleşiyor. Öğretmeni emekçi, okulu iş yeri olarak kabul etmek istemeyenler güvencesiz çalışma koşullarının arkasına dizilirken grevin karşısına geçiyorlar. Şüphesiz bunu utangaç bir eda ile yapanlar da var.

Teşhir Rekabete Değil Eşitsizliğe Dayanıyor

Grevin söylemlerinden biri de yabancı öğretmenlerin aldığı yüksek ücret eleştirisi ile şekillenmiş durumda. Ücret ve çalışma koşullarındaki eşitsizlik oldukça bariz.  Kamuoyunun bir bölümü bu eşitlik arayışını yabancı karşıtlığı olarak yorumluyor. Öğretmenlerin böyle bir düşünceye sahip olmadıklarının üstünde durmak gerekir. Öğretmenler, sadece maddi adaletsizliklere değil yabancı öğretmenleri kapsamayan nöbet sisteminin aşırı yük oluşturmasına, daha fazla girilen ders saatlerine, daha az dinlenme sürelerine de itiraz ediyor . Eşitsizlik ayrımcı yaklaşımla daha da derinleşiyor. Bu noktada dikkat edilmesi gereken iki yön var. Birincisi “Türk öğretmen” tanımının güvencesizliği işaret ederken yeterli olmayacağı, emekçiler arasında yabancılaşmayı ve milliyetçi düşünceleri besleyebileceğini belirtmemiz lazım. Örgütlü sendikanın politik referans noktaları da bu yanı kuvvetlendirebilir. İkincisi ise MEB’in yabancı okul düşmanlığının ideolojik bir hatta dayanması. Yabancı okullarla “uğraşan” MEB’in arkasına yaslanarak grevi takip ettiğini de yine iç bir olgu olarak değerlendirmekte fayda var.

Sendikamızı yakından takip edenler özel sektörde çalışan eğitim emekçilerinin özlük hakları mücadelesinde temelde fiili (eylemsel) bir hattan ilerlediğini gözlemlemiştir. Özel Sektör Öğretmenleri Sendikası, zorunluluklara teslim olmama ve aşma çabasında kritik bir rol almış durumda. Üstelik sadece özlük hakları mücadelesi ile durulmayan geniş bir eğitim cephesi kurma adımları da az çok fark ediliyor. Ücret mücadelesi patron cephesine, Bakanlığa ve hükümete karşı politik mücadelenin nüanslarını taşımaktadır. Bugün grevin konuları haline gelen hususlar çok yönlü teşhirlerin, eylemlerin ve eylemlerle elde edilmiş müzakerelerin içinden çıkarılan derslerle anlaşılabilir. Her mücadele ve eylem bir keşiftir. Taban maaş hakkının önündeki engeller, bu engelleri aşma biçimleri; iş kolu ve yetki hakkı önündeki engeller ve yine bu engelleri aşma biçimleri keşfedildi. Bu keşif süreçlerine ödenen bedeller, önemli kazanımlar sıralandı. Keşif sürecinin içine gizlenen, bilmediğimiz kanun ve yönetmelikler de dahildir. Örneğin “Öğretmenlerin Statü Tavsiyesi” maddelerinin içinde özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin pazarlık hakkının da bulunduğunu sonradan öğrendik. Grevin konularından biri olan yabancı öğretmenlere yüksek ücret verilmesi eşitsizliğinin Yönetmelik üzerinden güvence altına alındığını da yine aynı şekilde…

“Gönülsüz” Patronlar ve Patroncu Millî Eğitim

5 Ekim 1966’da Öğretmenlerin Statü Tavsiyesi bir ortak belge olarak kabul edildi. Öğretmenlerin sorunlarını işleyen, öğretim personelinin statüsünü (durumunu) tüm yönleriyle ayrıntılı biçimde düzenleyen bu belge, İLO sözleşmelerini tamamlamayı amaçlayan bir metin aynı zamanda.

Türkiye’nin altına imza attığı ama uygulamada başka çıkar ve hedefler öncelendiği için askıya alınan bu sözleşmeler, eğitimin özel alanında da hayata geçmesi gereken maddeleri barındırıyor. Büyüyen özel öğretim piyasasının öğretmenlik mesleğini tahrip ettiği ülkemizde bu maddelerin uygulanması için de çaba sarf edilmesi gerekiyor. Yüz binlerce öğretmen için belgenin niteliği sömürünün eğitim politikasında geldiği noktayı anlatmak için yetersiz görünebilir fakat bundan 60 sene önce özel öğretim öğretmenlerini de korumayı önüne koyan bu belgenin ufku, özel öğretim yöneticilerinin, patronlarının tüm iki yüzlü söylemlerinin karşısında ve yaklaşımı ile onların kat kat ilerisinde.

Belge’nin  Uygulama Alanı başlığında açıkça ifade edildiği gibi, “Bu tavsiye, ortaöğretim ve daha alt düzeylerdeki özel ya da kamusal kurumlarda çalışan tüm öğretmenlere uygulanır: Genel teknik, mesleksel ya da sanatsal ortaöğretim kurumları, ilköğretim kurumları, anaokulları, çocuk yuvaları.”

 Serbest piyasacı aklı yerinden zıplatmaya yetecek bu cümlelerin öğretmenler açısından taşıdığı önemi kavramak lazım. Türkiye’de oranı yüzde 20’lere doğru ilerleyen özel öğretim alanında çalışan üç yüz binden fazla öğretmeni, eğitim çalışanını sadece kamuda çalıştıkları takdirde sahip olunabilecek haklarla “çıplaklaştırıyorlar”. Algı oyunu tam olarak bu yönde.

Belge’nin 82 ve 83. maddeleri ise tüm tartışmaları bitiren içeriye sahip. 82. Madde “öğretmenlerin aylık ücretleri ve çalışma koşulları, öğretmen örgütleri ile işverenler arasında toplu görüşme yolu ile belirlenmelidir” derken, 83. maddede geçen bir kavramın altını çizmek istiyoruz: “Öğretmenlerin örgütleri aracılığıyla kamu ya da özel işverenleriyle toplu görüşme hakkını güvence altına almak için yasal düzenleme ya da gönüllü mekanizmalar oluşturulmalıdır.”

Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in Belge’den bîhaber olduğunu düşünüyoruz. Daha önce yaptığımız bir görüşmede, Özel Sektör Öğretmenleri Sendikasının kamu hizmetleri kolunda olmadığını, işçi sendikaları arasında yer aldığımızı ifade ettiğimizde -çünkü kendisi eğitim sendikaları eleştirisi üzerinden önümüze bir bariyer koyuyordu- “Ben bilmediğim konularda konuşmam.” demişti. Ne ulvi, oturaklı bir yaklaşım(!). 83. madde, taban maaş hakkı gasbedilen, iş yerlerinde kölelik koşullarına mahkum edilen, kurucu temsilcisi ya da idare ile hakları konusunda bireysel görüşmesi bile yasak hale getirilen özel sektör öğretmenleri için yaşamsal öneme sahip. Tüm yasal düzenlemelerin patronların lehine yapıldığı özel öğretim alanında MEB, öğretmenleri koruyacak yasal düzenlemelerden kaçıyor. Patronlar ise cahilce bağırtılar ve saldırılarla öğretmenlerin en ufak hak arayışını bastırmak istiyor. Bu koşullarda maddede geçen  “Gönüllü mekanizmalar

oluştulmalıdır. ” tavsiyesinin idealist kaldığını düşünebiliriz fakat kurum önlerinde yükselen bir Sendika bayrağı, iş yerinde hakkını cesurca arayan sesler, Bakanlık önünde kol kola girmiş sendikalılar gördüğünüzde verilen kavganın sadece mağduriyeti gidermek için değil, haklarımıza el konulduğu için de verildiğini aklınızdan çıkarmayın. Gönülleri olmayabilir ama zorundalar!

“Bir Sürü Tedbir …” Bir Sürü Gasp!

Yukarıdaki bölümde özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin toplu görüşme hakkının tanınmış ve Türkiye Hükümeti tarafından uygulanması zorunlu olan bir çerçevede olduğunu vurguladık. Bu yazıda iş kolu sorununa, baraj engeli ve yetki hakkı konularına girmeyeceğiz. O meseleyi yazarak değil büyük bir sendikal mücadele vererek çözeceğimizi biliyoruz. Mücadele aynı zamanda sendikal bürokrasiye karşı verilecek. Şu an için İtalyan Lisesi öğretmenlerinin grevi ile öne çıkan eşitsizliğin maddi dayanaklarını vurgulamaya devam edelim.

Özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin aldığı taban maaş asgari ücret! Bu tanım canımızı ne kadar sıksa da gerçeği ifade ediyor. Son zamanlarda Mecliste muhalif vekiller taban maaş hakkımızı soru önergesi şeklinde Bakanlığa ya da ilgili komisyona sorduklarında, onlara verilen cevap da bu şekilde: “Öğretmenlerin taban ücreti, asgari ücrettir.”  Bürokratlar ironi yapmayı dahi beceremiyor ama ne kadar hoşumuza girmese de bir taban ücretten bahsediyorlar. Aklımızla dalga geçiyorlar!

Türkiye’de taban ücret hakkı 1965 yılından 2014 yılına kadar uygulandı. Hakkın başlangıç tarihi bir şeyi çağrıştırmış olabilir. Bir sene sonra da Tavsiye Kararları (Ortak Belge) imzalanıyor. Taban maaş hakkı özel öğretim kurumlarını çoğaltmak, “cemaat”in eğitim alanında tavsiye adımlarını güçlendirmek ve sonrasında eğitimde özel alanı yine tahsis edebilmek için kaldırıldı. Bakan Tekin, TOBB Eğitim Meclisinde yaptığı konuşmada mevzuya bakışını su şekilde özetledi : “… devlet, artan kamusal hizmetleri yerine getirmekte zorluk çekmeye başlıyor. Bu zorluğu aşmak için toplumun farklı kesimlerinden her ülke kendi siyasal ve toplumsal geleneğine göre birlikte hareket edebileceği farklı partnerler oluşturuyor.”. Partnerler yazan yeri patron grupları olarak okuyunuz. Eğitimde piyasalaşma adımlarını meşru hale getirmek için Tekin ve aslında Hükümete politik konu da lazım. Tekin, mevzuya bakışına şu şekilde açıyor : “Eğitim sektöründe yer almak isteyen iş dünyasının temsilcilerine, kamu arazilerinin tahsisinden özel okullara teşvik politikasına kadar bir dizi, sektörü büyütecek, sektörü hayata döndürecek ve bir anlamda bu vesayetten kurtuluş sürecini sağlıklı yürütecek bir sürü tedbir almıştık. Nihayetinde 15 Temmuz ile bu vesayet süreci bitti. Türkiye’deki özel okulculuk ve özel sektördeki eğitimin payı artmaya başladı. Bu süreci hep beraber yürüttük. Ben bu süreçte emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.” Bu uzun alıntı tüm taşları yerine oturtuyor. Tekin’in “… bir sürü tedbir almıştık” dediği tedbirler arasında taban maaş hakkının kaldırılması da yer alıyor. Dershanelerin özel okullara dönüştürülme süreci ancak “Öğretmenin taban ücreti asgari ücrettir.” diyebilecek kadar öğretmene düşmanlaşan siyasal akılla güvence altına alınabilirdi. Belki vesayet kalktı ama yerine de “Anadolu İrfanı” geldi. “Anadolu İrfanı ve özel okul sermayedarları yaşasın!” diyen Hükümet, Bakanlık ve patronlar el ele verip taban maaş hakkına çöktü. Tekin’in, yine yakın zamanda bir röportajda kendisine yöneltilen soruya verdiği cevabı hatırlayacaksınızdır. Tekin, her zaman gibi manipülasyona başvurarak “Onların ( özel sektör öğretmenlerinin) hukuk rejimi farklı …” demişti. Türkiye’de yeni bir emek rejimi üzerine çok şey yazıldı, yazılmaya da devam ediyor. Tekin’in farklı gördüğü hukuk rejimi(miz)“bir sürü tedbirle” inşa edilen emek rejiminin burjuva dilde anlatımı aslında.

Ulusal İki Yüzlülük

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı sitesine girdiğinizde, orada yabancı çalışanlar için Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri başlıklı bir metin göreceksiniz. İstihdamı belirli koşullara bağlayan bu metin patronlar açısından uygulanması gereken kuralları da aktarıyor. Bu kurallar arasında “ücret kriteri” de var. Meslekleri birbirinden ayıran kriter, ücreti de brüt asgari ücret ve kat sayısı üzerinden tarif ediyor. Öğretmene gelirsek bu ücret brüt asgari ücretin üç katı. Burada öne çıkmasını istediğimiz konu yabancı öğretmenlerin bir taban ücrette sahip olması değil sadece. Ayrıca bunu gerekli ve önemli bir hak olarak görmekte fayda var. İki kısma dikkat çekeceğiz. Birincisi böyle bir hakkın sadece yabancı öğretmenler için uygulanıyor olması ciddi bir eşitsizlik. Bu konuda Millî Eğitim Bakanlığının patroncu çizgide olduğu bir kez daha tescillenmiş oluyor. İkincisi ise yabancı öğretmenler için ücret kriterinin gerekçesi açıklanırken “yaptığı meslek ve görevi ile bağdaşacak şekilde” deniliyor. Yani kriter sadece yabancı çalışan oldukları için alınan bir taban ücreti gerekçelendirmiyor. Öğretmen emeğinin toplumsal değerini ve karşılığını da ifade etmiş oluyor. İtalyan Lisesi özelinde eşitsizliği açığa çıkarırken tüm öğretmenleri kapsayan bu ulusal/millî iki yüzlülüğü de es geçmemek lazım çünkü bu türden “elit” okulların yöneticileri tartışmanın bir noktasında karşılaştırmaya girişiyor ve referansı diğer özel okullardaki çalışma koşullarına bakarak da yapıyor. İtalyan Lisesi öğretmenlerinin grevin talepleri ve söylemleri arasına tüm öğretmenler için taban maaş hakkını koyması başka bir anlamı taşıyacaktır. Grevin en önemli eksiği budur.

Grev ve Fiilî Mücadele Haktır! Sendikamız Her Yere!

Grevin başarıya ulaşmasını yürekten istiyoruz. Sendikamızın yaratmak istediği kültür, bir yönteme dayanıyor. Sendikalar arası rekabeti, grupçu tavrı reddediyoruz. Bu ısrarımız kamuoyunca biliniyor ve Sendikamızın yapısal aidiyeti merak edenlerce sorgulanıyor. Bu merak etme halini güncel tutmak için çabalıyoruz.

Asıl öznenin eğitim emekçileri olduğunu vurgulamak önemli. Bununla birlikte bugün onlarca okulun (iş yerinin) kapısına grev kararı asılamadı ise sendikal bürokrasinin bunda büyük payı olduğunun altını çiziyoruz. Yüzbinlerce eğitim emekçisinin toplu iş sözleşmesi hakkı Türk-İş başta olmak üzere ona üye sendikaların iş kolunu ipotek altına alan, kendi mülkleri olarak gören yaklaşımları nedeni ile gasbediliyor. Özel Sektör Öğretmenleri Sendikasının iş yerlerinde varlığı sömürüye karşı verilen mücadele kritik boyutta. Sendikamız bir “konfor” alanında gezinmiyor. Sert koşullar, özel öğretimde sınıf mücadelesinin koşullarıdır. Bu koşulları değiştirebilecek tek güç de Özel Sektör Öğretmenleri Sendikasıdır.

İtalya Lisesi öğretmenlerinin grevini selamlıyoruz. Başarıya ulaşması için elimizden gelen ne varsa yapmaya hazırız.

Eren Edebali

 

 

 

 

 

 

 

ILO ÖĞRETMEN SENDİKASI RAPORU

Tüm Basın Kuruluşlarına ve Değerli Basın Emekçilerine,

Sendikamız, sendikal süreçlerimizi değerlendirmek; özelde çalışan eğitim emekçilerinin sorunlarına çözüm üretmek ve çözüm konusunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlıklarına uluslararası sendikal ölçütler ve ILO ölçütleri kapsamında gerekli açıklama ve uyarıları yapması konusunda ILO (Uluslarası İşçi Örgütü) ile hem yüz yüze hem yazılı bir dizi görüşmeyi 2024 yılının başından bu yana yapmıştır.

Sendika yöneticilerimiz, ILO’ya yaptığı ziyaretlerde ve ILO’ya gönderdiği metinlerde şu yakıcı dört ana soruna ilişkin oluşturulan talepler üzerinde durmuştur:

  1. 2014 yılında 5580 sayılı Yasa’dan çıkarılan bugün artık “taban maaş yasası” olarak ünlenen hükmün yeniden yasalaştırılarak özelde çalışan tüm öğretmenler için yeniden uygulanmaya başlanması.

  1. Özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin ucuz ve güvencesiz iş gücü haline gelmesinde temel etken olan “belirli süreli sözleşmeler”in özel öğretim kurumlarında uygulamadan kaldırılması.

 

  1. Özel öğretim kurumlarının çeşitli birimlerinde (kolej, kurs, rehabilitasyon merkezi, vakıf üniversitesi…) çalışan eğitim emekçilerinin sendikal kitle alanı ile ilgisi olmayan ve üye barajı nedeniyle bu alandaki eğitim emekçilerinin TİS ve grev gibi temel sendikal haklarını gasbeden 10 no.lu iş kolundan bir ÇSGB çalışması ile eğitim emekçilerinin ayrılması ve yeni bir “Eğitim, Bilim, Kültür İş Kolu” kurulması.

  1. İşe iade davasının takibi ve bu hakkın Türkiye’nin de imzacısı olduğu “Sendika Özgürlüğü ve Sendikalaşma Hakkının Korunması” sözleşmesi üzerinden tüm öğretmenler için savunulması.

 

Yaklaşık 2 yıldır süren görüşme ve yazışmalarımız sonucunda ILO Sendika Özgürlüğü Komitesi (CFA) Birimi, hükümet ve bakanlıkların sorunlarımızın çözümünde başlıca özneler olması gerektiğine ilişkin kapsamlı raporunu hazırlayıp tarafımıza bunu e-posta yoluyla ulaştırdı.

Ankara’da bulunan ILO Türkiye Ofisine yaptığımız ziyaretten fotoğraflarımız.

 

Aşağıdaki fotoğraflar ise Sendikamız ile ILO arasındaki yazışmaların ekran görüntüleridir.

 

Uluslararası çalışma yasaları, ILO yönetmelikleri ve Türkiye Cumhuriyeti yasalarına (5580 ve 6356 sayılı yasalar) göre düzenlenen raporda ILO’nun Türkiye Cumhuriyeti Hükümetine  ve ilgili bakanlıklara (ÇSGB, MEB) uyarı ve tavsiyeleri iletildi.

 

ILO’nun T.C. Hükümeti ve İlgili Bakanlıklara Uyarı ve Tavsiyeleri

Uluslararası Çalışma Örgütüne (ILO) bağlı Sendika Özgürlüğü Komitesinin (CFA), Özel Sektör Öğretmen Sendikası (Öğretmen Sendikası) tarafından yapılan şikayet üzerine yayımladığı 3490 sayılı rapor kapsamında T.C. Hükümeti’ne yönelik uyarı ve önerileri şunlardır:

1. Toplu İş Sözleşmesi Barajının Değiştirilmesi: Komite, %1’lik sendikal barajın toplu iş sözleşmesi (toplu pazarlık) hakkını engellediğini belirterek, 6356 sayılı Kanun’un 41. maddesinin daha fazla sendikanın sürece katılımını sağlayacak şekilde sosyal taraflarla istişare edilerek değiştirilmesini talep etmiştir.

2. Belirli Süreli Sözleşmelerin İşten Çıkarma Aygıtına Dönüşümü/ Sendika Karşıtı Sözleşme Yenilememe Yasağı: Özel sektör öğretmenlerinin sözleşmelerinin sendikal nedenlerle yenilenmemesinin bir hak ihlali olduğu vurgulanmış; Hükümetten bu durumun yasaklanması ve caydırıcı yaptırımları içeren yasal düzenlemelerin yapılması istenmiştir.

  1. Caydırıcı Yaptırımlar ve İşe İade: Sendikal ayrımcılık vakalarında, işe iade kararlarının işveren tarafından sadece tazminat ödenerek baypas edilmemesi ve mahkeme kararlarının anlamlı ve caydırıcı sonuçlar doğurması için gerekli tedbirlerin alınması beklenmektedir.

  1. Uzmanlar Komitesi Takibi: Komite, davanın yasal boyutlarının ve ilgili kanun maddelerindeki eksikliklerin incelenmesi amacıyla konuyu ILO Uzmanlar Komitesine (CEACR) havale etmiştir.

ILO Sendika Özgürlüğü Komitesi (CFA) tarafından ILO Uzmanlar Komitesine (CEACR) gönderilen tavsiye kararları Sendikamızın dört yıl boyunca vermiş olduğu mücadelenin ne kadar meşru ve gerekli olduğunu kanıtlar niteliktedir. Kararın üst komitede değerlendirilmesi ve Türkiye’de bakanlıklar ve Meclis tarafında somut çalışmalar haline dönüşmesi için yoğun bir çaba içine gireceğiz.  Sendikaları, konfederasyonları, akademisyenleri, hukukçuları, milletvekillerini ve demokratik kitle örgütlerini sendikal haklar ve özgürlükler konusunda yanımızda olmaya davet ediyoruz.

Özel Sektör Öğretmenleri Sendikası

 

 

 

 

 

 

 

MARTIN EDEN VE ÖĞRETMEN GERÇEKLİĞİ

“Çünkü çamaşırhane beni hayvana çeviriyordu. Aşırı çalışma insanı içkiye sevk ediyor. Çalışmak iyidir, sağlığa yararlıdır, gereklidir. Bütün vaizler böyle söyler ve Tanrı şahidimdir ki asla çalışmaktan kaçmamışımdır. Ama her şeyin fazlası zararlıdır derler ya; o çamaşırhane de işte aynen öyleydi. Bir kez daha denize çıkmamın nedeni de buydu. Bir gün bunları yazacağım; üstüne de ‘Ağır İşin İnsanda Yarattığı Tahribat’ ya da ‘İşçi Sınıfında İçki İçmenin Psikolojisi’ gibi bir başlık koyacağım.”

Bu sözler, Jack London’ın kendi yaşamından güçlü izler taşıdığı düşünülen Martin Eden romanında geçen çarpıcı bir bölümdür. Uzun çalışma saatlerinin emekçiler üzerindeki yıkıcı etkisini bütün çıplaklığıyla ortaya koyan bu pasajda Martin Eden, insan psikolojisinin kaldıramadığı koşullar altında bireyin gerçeklikten kaçmak için farklı arayışlara sürüklendiğini anlatır.

Kapitalist iş ortamı, işçinin yalnızca emeğini sömürmekle kalmaz; yaşamına da doğrudan müdahale eder. Onu toplumsal bir varlık olmaktan çıkarır; saatleri ve yapacakları önceden belirlenmiş, programlanmış bir robota dönüştürür. Ekonomik kaygılar, sosyal dışlanma korkusu ve kişisel endişeler gibi ayaklarındaki görünmez prangalar nedeniyle milyonlarca çalışan bu robotlaşmayı kabullenir ve hayatının en verimli yıllarını bu şekilde tüketir.

Bu durum, uzun vadede işçinin sağlığını da doğrudan tehdit etmeye başlar. Fiziksel hastalıkların yanı sıra çoğu zaman duygusal çöküntüler ve psikolojik nevrozlar kendini gösterir. Sürekli baskı, güvencesizlik ve değersizlik hissi; bireyin yalnızca bedenini değil, ruhunu da yıpratır. İşçi, giderek kendine yabancılaşır; yaşamla kurduğu bağ zayıflar ve varoluşunu sürdürmenin yollarını çoğu zaman içe kapanma, bağımlılıklar ya da umutsuzlukta arar.

Bu duygusal çöküntünün temel nedeni, büyük ideallerle girdiği iş yaşamında karşılaştığı sömürü ve değersizleştirmeyi adeta bir şok olarak yaşaması; buna karşı koyacak gücü kendinde bulamamasıdır. Kendinden önce gelen kuşakların boyun eğmişliği ve sömürü çarkının kırılamayacağına dair neredeyse ilahi bir kabulleniş, bu çöküntünün başlıca nedenleri arasında yer alır. İşçi, yalnız bırakıldığını ve kaderinin çoktan yazıldığını düşünerek direniş yerine teslimiyeti seçmeye zorlanır.

İşçi, yaşadığı sorunların esas kaynağı olan politik karar alıcılar ve işverenlere karşı, içselleştirdiği bu kabuller nedeniyle harekete geçemediğinde sorunun nedenlerini başka yerlerde aramaya başlar. Böylece işçiler arası rekabet, birbirinin ayağını kaydırma, daha çok çalışarak bireysel bir kurtuluşa yönelme gibi davranışlar devreye girer. Frantz fanonun başka şekilde ifade ettiği gibi işçi de sömürücüsünden çekindiği için kendi sınıf kardeşine saldırır. Bu tutum, kısa süreli de olsa “var olma” duygusu yarattığından işçide geçici bir rahatlama hissi oluşturur.

Özel sektörde çalışan öğretmenlerin durumu da bundan farklı değildir; hatta yer yer daha ağır sonuçlar doğurduğunu söylemek mümkündür. Eğitim gibi toplumsal niteliği yüksek bir alanda emek veren öğretmen, yalnızca ekonomik sömürüyle değil, mesleki itibarının aşınmasıyla da karşı karşıya kalır. Performans baskısı, güvencesizlik, sürekli denetlenme ve “yerine kolayca bir başkasının bulunabileceği” duygusu; öğretmeni pedagojik bir özne olmaktan çıkarıp hedef tutturmaya çalışan bir satış elemanına dönüştürür. Bu da öğretmenin hem kendisiyle hem de öğrencileriyle kurduğu ilişkiyi derinden tahrip eder.

Bunların yanı sıra öğretmenlerden, Noam Chomsky’nin de ifade ettiği gibi, modern eğitim sisteminin ihtiyaç duyduğu “itaatkâr vatandaşlar”ı belli sınırlar içinde yetiştirmeleri beklenir. Chomsky’ye göre eğitim, genç kuşakları mevcut güç yapılarının içine yerleştirmenin ve onlara bu yapılara meydan okumamayı öğretmenin temel araçlarından biri haline gelmiştir.

Gerçek paradoks da tam burada ortaya çıkar: Öğretmenleri sömüren güç yapılarından olan patronların ve bakanlığın sorgulanmaması, yine öğretmenler aracılığıyla çocuklara benimsetilmek istenir ve çoğu zaman bu istek hayata geçirilir. Böylece öğretmen, kendi ezilmişliğinin ve sömürülmüşlüğünün yeniden üreticisi olmaya zorlanır.

Oysa öğretmenler de işçiler de bu insanlık dışı yaşam ve çalışma koşullarına mahkûm değildir. Özel okullarda, kurs merkezlerinde, rehabilitasyon kurumlarında ve benzeri alanlarda hüküm süren kötü koşulları değiştirmenin ilk adımı; öğretmenlerin çoğu zaman kabul etmedikleri, kendilerine yakıştıramadıkları için gizledikleri sömürüyü, maruz kaldıkları mobbingi ve hakaretleri açıkça kabullenmeleridir. Çünkü bu yaşananlar, insanın kendi özüne duyduğu saygıyı yitirmesine neden olur.

Kendi gerçeğinden kaçan biri çözüm de üretemez. Öğretmen, kendisinin sebep olmadığı bu insanlık dışı koşulları öğrencilere, velilere, ailesine, iş arkadaşlarına ve ardından toplumun diğer kesimlerine utanmadan ve çekinmeden anlatabilmelidir. Ancak bu yüzleşme sayesinde sessizce katlanılan düzen sorgulanır ve değişimin kapısı aralanır.

Değişimin ve bu çıkmazdan kurtuluşun yolu ise, işçi sınıfının yüz yılı aşkın süredir deneyimlediği ve bugün sahip olunan kazanılmış hakların yaratıcısı olan sendikalaşma ve örgütlenmedir. İşçiler bunun mümkün olduğunu bize geçmişte defalarca göstermiştir.

Öğretmenler de sınıf kardeşiyle, meslektaşıyla omuz omuza vererek; sömürü çarkının kırılamayacağına dair o “ilahi kabullenişin” aslında kırılabilir olduğunu kanıtlayan, patronları dize getiren ve bakanlığı masaya oturtabilen öğretmen sendikasına dört elle sarılmalıdır. Çünkü yıkılana kadar her put, yıkılmaz sanılır.

Sendikalı olmak, yalnızca birkaç dakikalık bir elektronik işlemle bir yere kayıt yaptırmak değildir.
Sendikalı olmak; bana dayatılan bu insanlık dışı yaşam ve çalışma koşullarını kabul etmiyorum demektir. Patronların hakaretlerini, kraldan çok kralcı bazı yöneticilerin mobbingini sineye çekmiyorum demektir. Öğrencilere öğretmeye çalıştığı değerlerle velilere anlattığı ilkelerle çelişmemek demektir. Ailesinin yüzüne daha cesur bakmak, yolda daha dik yürümek ve başını yastığa daha rahat koyabilmektir.

Ve aynı zamanda öğretmenin, çalışma koşulları nedeniyle yitirdiği duygusal bütünlüğünü ve yıpranan psikolojisini yeniden onarmasıdır; yalnız olmadığını hissetmek, suskunluğu kırmak ve kendi hayatının öznesi olmaya yeniden cesaret edebilmektir…

Mersin İl Temsilcisi Nebil BİRTEK

MESEM’i SAVUNMAK

Ülkemizdeki gündem yoğunluğu artık öyle bir hale geldi ki ortalığı yangın yeri yapması gereken durumlar bile ya algılanamıyor ya da gereken tepkiyle karşılanamıyor.
İşsizlik, üniversite mezunu olmanın toplum gözündeki karşılıksızlığı, ara eleman/usta/zaanatkar ihtiyacına sürekli dikkat çekilmesi, geçim konusundaki toplumsal kaygı, eğitimli kesimin sürekli aşağılanması, esnafın çırak bulamıyoruz feryatları vb. durumlar ülkede meslek öğrenme -altın bileziğe sahip olma- talebini arttırdı.

Talebin yükseldiği durumlarda bunu fırsat olarak gören bir akılla hareket eden her sistem ve zihniyet elbette nasıl ve ne kadar büyük bir sömürünün inşa edilebileceğini tasarlar. MESEM işte tam olarak bu tasarının ürünüdür. Bu tasarının 500 bin öğrenciye ulaşmasını daha doğrusu 500 bin haneye girmesini sağlayan ‘başarısında’ yoksul ailelerin gençlerin aldığı 11 bin TL ücretin bütçelerinde yaratacağı katkıya duyduğu mecburiyeti hisseden kurnazlık ve bu gençlerin sonraki dönem asgari ücrete razı gelecek sendikasız işçilere dönüşeceğini sezen sermayenin desteği başrolleri paylaşıyor.

Gençlerin ve çocukların yarınsızlaştırılması, yoksul ailelerin yüksek giderli eğitim sürecinden çekinmesi, iyi bir üniversite kazanmanın yaratılan rekabet ortamıyla maddi güç de gerektirmesi, ailesine yük olduğunu hisseden ve hayata dair basit heveslerini yerine getiremeyen çocuk/genç sayısının artmasıyla erken yaşta meslek sahibi olma arzusu yükseltildi ve çocuklar ucuz iş gücü olarak görüldükleri ve neredeyse hiçbir denetimin olmadığı iş yerlerine hapsedildi.

MESEM’in bir mesleki ve teknik eğitim süreci olduğunu, memleketin buna ihtiyaç duyduğunu düşünenlerin -iyi niyetli olduklarını varsayarsak- atladıkları çok kritik noktalar var. Çocuk işçilik, çocuk hakları, eğitim hakkı gibi kavramları dahi bir kenara bıraksak MESEM baştan aşağı bir ucubedir. İlk olarak meslek edinme koşulları hayati tehlike taşımaktadır. Tek özelliği vergi levhasına sahip olmak olan, iş güvenliği açısından yıllardır hiçbir denetime tabi tutulmayan, sürecin içinde hiçbir eğitimcinin bulunmadığı ortamlar meslek edinme noktası olarak pazarlanamaz. Çocuklara meslek edindirme ile sanayinin eleman yükünü okulda olması gereken çocuklara yüklemenin arasında farklar vardır. Son bir yılda 85 çocuğun ölümüne sebep olan işte bu acı farklardır. MESEM karşıtlığı ne işsizliğe çağrı ne meslek edinmeye düşmanlık ne de muhalefet için muhalefettir. MESEM karşıtlığı çocukları ölümle burun buruna bırakarak çalıştırmaya zorlamanın karşısında durmaktır.
Tüm bu gerçeklik içerisinde MESEM’i savunabiliyor olmanın birkaç sebebi olabilir.

1.MESEM hakkında yeterli bilgiye sahip olmamak, mesleki eğitim ve çocuklara/gençlere meslek edindirme yalanına kapılmak veya olayları farklı boyutlardan görüyorum hülyası.

Manipülasyon özellikle yayın organlarının çoğunu ellerinde bulunduranlar için kolay bir araçtır. MESEM’in aklanabileceği tek alanı bu açıdan kullananlar ahililik, çıraklık, meslek gibi ifadelerle gerçeği çarpıtabiliyor. MESEM’e karşı duyulan öfke mesleki eğitime karşı bir tavır değildir. Buradaki karşı duruş meslek edinme sürecinin bu şekilde kontrolsüz ve güvencesiz planlanamayacağı ile alakadardır. Çocukları okuldan tamamen kopararak iş güvenliğinin adının geçmediği ortamlarda, patronların keyfine göre çalıştırmak bir eğitim programı olamaz. Bir yılda 85 çocuğu yaşamdan koparan ve vazgeçilmeyen bu süreç bir ihmalin çok daha ötesindedir. MESEM’e karşı duruş gösterenler memleketin gerçeğini bu gerçeği yaratanlar kadar iyi bilmekte ve yaşamaktadır. Ama işsizliğin ve yoksulluğun çözümü ölüm saçan iş yerleri değildir. Yoksul çocukların aile bütçesine ufacık katkılar sağlamak ya da kendi ihtiyaçlarını gidermek için bu koşullara mahkum edilmesini savunanlar, sanayilerde yetişkinler için dahi tehlikeli koşulları gezip görerek olaylara farklı boyutlardan bakma süreçlerini tamamlayabilir.

2.Yapılan ne varsa doğrudur, muhalefet edilen şeylerin arkasında başka bir akıl vardır zihni ile hareket etmek

Ülkemizde meselelere iki kutuplu yaklaşma hali büyük oranda genelleşmiştir. Karşı koyma halinin de savunma halinin de körkütük yapıldığı durumlar sıkçadır. Fakat MESEM bu tartışmanın içine hapsolamayacak derecede yakıcı, net bir faciadır. 500 binin üzerinde çocuk tıpkı ailelerinden, geleceklerinden koparılanlar gibi ölümün kıyısında çalışmaya devam etmektedir. MESEM’i siyasi tercihlere kapılarak savunmak -evet maalesef- bu cinayetleri savunur hale gelmektir. MESEM gerçeğini anlamak için MESEM’e sürüklenen gençlerin ekonomik koşullarına bakmak yeterlidir. Bu ülkede ölümün normalleşmesi veya kadere bağlanması niyeyse hep fakirlere layıktır.

3.Yusuf Tekin Olmak

Ülke tarihinin en çok tartışılan Bakanlarından biri olabilirsiniz. Dediğim dedik çaldığım düdük anlayışınız öyle bir hâle gelmiştir ki çocukların ölümü size geri adım attırmaz. Kalabalık ve süslü salonlarda tek bir gerçekçi soru kabul etmeden yarattığınız düzeni aklamaya çalışabilirsiniz. Fakat bu süreçlere karşı insanlık onuru ve yaşamak/yaşatmak istiyoruz iradesiyle karşı duran gençler ve öğretmenler düzeninizi ifşa edip kamuoyunda çok güçlü bir farkındalık yaratabilir.

Son söz olarak etrafımızda MESEM’i savunan mı var ki bu yazının lüzumu nedir diyen dostlara:
Maalesef var. Yüz binlerce çocuğun okuldan koparıldığı ve denetimsiz ortamlarda üç kuruşa saatlerce çalıştığı, insanların sevdiklerine asla layık göremeyecekleri, yoksulluğun çaresi olarak köleliğin pazarlandığı bir ortamı savunanlar var. Savunanların bazılarını anlatarak dönüştürmek, bilgilendirmek, kuşatmak bazılarıyla savaşmak zorundayız. Ta ki gerçek saflaşma yaşamı savunanlar ile ölümü kutsayanlar, sömürülenler ile sömürenler, iyiler ile kötüler şeklinde oluşsun. O zaman zaten bu metinlere gerek kalmayacak. MESEM’i ülke gündemine sokan dostların yüreğine sağlık, gündemden düşürmemek bir genci daha iş cinayetine kurban vermeyeceğiz demek borcumuz. Cinayet varsa katil vardır; MESEM katildir, kapatılmalıdır. Dün öyle dememiş olabilirsiniz, bugün bir fırsatttır.